'Slavernij is Nooit uit Nederland Weggeweest'

door Dylan de Gruijl, zaterdag 12 april 2008

Haar pijnlijkste herinnering als au pair? De kleine Filippijnse Maria (31) twijfelt, perst haar lippen samen. Niet de gedwongen werkdagen van tien, elf uur, niet de wekelijkse waslijst met klachten, de schofferingen of het verbod het huis te verlaten als straf voor vermeende luiheid.

Nee, het gebeurde tijdens wintersport, aan de ontbijttafel. Maria, meegenomen als goedkope huissloof, mocht voor één keer aanschuiven om met de familie mee te eten. Het was tenslotte vakantie. Toen ze zat, keek de vrouw des huizes ('Mum') haar vrolijk aan en riep: 'Wat moet jij gelukkig zijn dat jíj nu eens wordt bediend'.

Het hoge woord is eruit. Maria heeft de ergste vernedering durven vertellen. Tranen waar ze al minuten tegen vecht, rollen over haar gezicht. De schaamte en woede zitten nog diep. In het vakantiehuis bracht ze de rest van die middag huilend door op bed. Toen besloot ze weg te gaan bij deze familie.

Dreigmails

In Nederland liep het vertrek uit op een hysterische scène. 'Mum' barstte uit in woede en krijste dat Maria de badkamers moest soppen om de ruim 3.000 euro die haar komst zou hebben gekost, terug te verdienen. De Filippijnse smokkelaarster, die ook werd opgetrommeld, dreigde haar te laten oppakken. Maria gaf geen krimp. Tot haar eigen verbazing liep ze zó het huis uit.

Vier jaar later is ze nog altijd illegaal in Nederland. Terug naar de Filippijnen is volgens haar onmogelijk. Haar oude gastgezin hield haar retourticket, ze heeft valse papieren en verdient met schoonmaken te weinig om te sparen. "Ik krijg nog steeds dreigmails dat ze mijn moeder iets aandoen als ik terugga."

Zinloos

Een aanklacht indienen, is zinloos. Toen Maria als huisslaaf werkte, was alleen uitbuiting en mensenhandel in de prostitutie nog strafbaar. Pas in januari 2005 werd de wet uitgebreid. Sindsdien wordt langzaam duidelijk dat moderne slavernij ook in Nederland bestaat in andere sectoren: in huishoudens, tuinbouwkassen, de bouw, bij schoonmaakbedrijven en de Chinees om de hoek. Slachtoffers ploeteren onder erbarmelijke omstandigheden voor niks of voor een schijntje, vrijwel altijd onzichtbaar voor de buitenwereld.

Volgens officiële publicaties is het aantal slachtoffers gering. Vorig jaar werden er 25 opgevangen door het Coördinatiecentrum Mensenhandel (Comensha). Dertien werkten als huishoudelijke hulp, negen in de horeca en drie in de bouw. Toch zeggen de cijfers weinig, waarschuwt Maria de Cock, adjunct-directeur van Comensha. Achter de papieren werkelijkheid schuilt een wereld van illegalen die worden uitgebuit door criminele organisaties. De Cock: "Eigenlijk is slavernij nooit weggeweest."

Represailles

Probleem is dat slachtoffers zich niet durven melden. Ze vrezen represailles door de criminelen, maar vertrouwen ook de Nederlandse overheid niet. Het is gebeurd dat slachtoffers in vreemdelingenbewaring belandden, terwijl ze recht hebben op opvang en bedenktijd om aangifte te doen. "Er wordt al lang gesproken over een aparte opvang, maar die is er nog altijd niet. We moeten nu vaak leuren voor onderdak, bij het Leger des Heils of tehuizen voor dak- en thuislozen."

Ook de opsporing komt volgens De Cock niet van de grond. Signalen worden niet opgepikt, politieonderzoeken lopen spaak, om van veroordelingen maar te zwijgen. De Cock: "Ik hoor van de politie dat de Chinese horeca een beerput is, maar er rollen weinig zaken uit. Rechters weten vaak ook niet welke impact uitbuiting heeft op een leven." Zo stuitte de Rotterdamse politie in 2006 bij het oprollen van een wietplantage op een 35-jarige Bulgaarse vrouw die zei daar al weken te zijn opgesloten en verkracht. Wegens gebrek aan bewijs sprak de rechter de daders later vrij van mensenhandel en verkrachting.

De Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (SIOD) sloeg begin 2005 al alarm over criminele bendes die West-Afrikanen als moderne slaaf naar Nederland zouden smokkelen. De 'duizenden slachtoffers' werkten voor een paar euro per uur als schoonmaker of in slachterijen, betaalden voor hun slaapplaats – soms alleen een stoel – en hadden geen paspoort meer. Toch zijn de daders nooit veroordeeld.

In andere rechtszaken bleven veroordelingen eveneens uit. Zo werd een Chinese restauranthouder uit Eindhoven vrijgesproken, terwijl hij landgenoten zes dagen per week, dertien uur per dag liet werken, ze opeen pakte in een slaapkamer en anderhalve euro per uur betaalde. Geen uitbuiting, oordeelde de rechter. De slachtoffers hadden immers zelf om werk gevraagd.

Ook de Turkse bende die 's nachts illegale Bulgaren voor 4,50 euro per uur henneptoppen liet knippen, werd niet veroordeeld. De slachtoffers werden 's avonds in een geblindeerd busje van een tankstation naar een stinkende loods gebracht, die ze tijdens werk niet mochten verlaten. Geen uitbuiting, vond de rechter, omdat het 'alleen een werkrelatie' betrof.

‘Behekst’

Sinds de 'slavernijwet' in 2005 is ingevoerd is slechts één vonnis uitgesproken. Dat gebeurde eind vorig jaar in de geruchtmakende zaak rond de dood van de 'behekste' peuter Mehak in Den Haag. Het Indiase meisje van anderhalf kwam om het leven na zware mishandeling en verwaarlozing door haar ouders en de huishoudster.

Zij werden daartoe aangezet door 'oom en tante', ook uit India, van wie ze voor een schijntje extreem lange uren in de huishouding werkten. Tante kreeg drie jaar cel wegens uitbuiting, ofwel moderne slavernij.

De vele vrijspraken hebben de nodige kritiek uitgelokt. Wat is dan wél mensenhandel en uitbuiting? In de wet zijn die begrippen niet scherp afgebakend, legt Nationaal Rapporteur Mensenhandel Corinne Dettmeijer uit. "De invulling is overgelaten aan de rechter. Die moet in jurisprudentie aangeven wat de grens is tussen slecht werkgeverschap en uitbuiting."

Haar bureau bereidt een onderzoek voor naar die jurisprudentie. Daarbij worden ook de opgelegde straffen bekeken. De dreiging die uitgaat van de maximumstraf van zes jaar die staat voor mensenhandel zonder strafverzwarende omstandigheden, vindt zij gering. "Mensenhandel is vaak lucratief en het is een ernstige vorm van criminaliteit." Volgens Dettmeijer is 'op papier veel goed geregeld', maar blijkt de praktijk weerbarstiger. De politie merkt signalen niet altijd op en soms leiden die niet tot een onderzoek. "Mijn bureau onderzoekt waarom zaken op de plank blijven liggen."

Maria de Cock van Comensha wijst erop dat iedereen gespitst moet zijn op signalen van uitbuiting. Wees bijvoorbeeld alert bij een verbouwing van je huis door Oost-Europeanen. "Als een tussenpersoon met een dikke Mercedes het geld ophaalt en de bouwvakkers maken lange dagen, is er waarschijnlijk iets mis. Ja, dat gebeurt, maar mensen letten er weinig op. Er wordt vaak alleen gekeken naar de prijs."

Maria werd inderdaad voor een grijpstuiver als huisslaaf aan het werk gezet, zogenaamd als au pair. Het steenrijke Nederlandse gezin had op internet geadverteerd met de tekst: 'We zoeken een zorgzaam meisje voor licht huishoudelijk werk'. In de praktijk ploeterde Maria vanaf zes uur 's ochtends tot laat in de avond. Haar dag begon met het ontbijt klaarzetten. Daarna moest ze de hond uitlaten (drie keer per dag), alle prullenmanden in huis legen, het terras vegen, de keukenvloer dweilen en nog veel meer. Er was ook een week- en maandlijst, zoals het afnemen van de luxaflex, stofzuigen van de matrassen en het in de was zetten van de parketvloer. De 450 euro per maand woog niet op tegen de schofferingen en de lange eenzame dagen in huis.

Volgens Bonded Labour in Nederland (Blinn), de organisatie die Maria bijstaat, moeten er veel meer verborgen huisslaven bestaan in Nederland, met name bij diplomaten uit Azië, Afrika en het Midden-Oosten. "Die laten gewoon een Filippijnse overkomen met een afhankelijke verblijfstatus", zegt Eline Willemsen van Blinn. "Dat betekent dat zij naar huis kan worden gestuurd zodra ze protesteert."

Maria werd niet weggestuurd toen ze eens klaagde. Het kwam haar te staan op een verkapt dreigement van haar Filippijnse smokkelaarster. "Jij doet erg licht werk", snauwde de vrouw. "Anders ga je maar in Saudi-Arabië werken."

Artikel overgenomen van: Slavernij-is-nooit-uit-Nederland-weggeweest.ece

Organisatie BLinN: Bonded Labour in Nederland http://www.blinn.nl/