Weigeren om in Angst te Leven:
Portret van een Mensenrechtenverdediger

“Het is nooit goed om in angst te leven. Zij die de burgerlijke-, politieke- en mensenrechten van het Filippijnse volk aanvallen, hebben baat bij angst en kunnen doorgaan met hun aanvallen vanwege een cultuur van straffeloosheid. Door te zwijgen houd je je eigen slachtofferschap in stand.”
zegt mensenrechtenadvocaat Ma. Isabel Aquino

door Ina Alleco R. Silverio

Het is al bijna dertig jaar geleden dat de dictatuur van Marcos viel, maar de psychische wonden van Maria Isabel Aquino, veroorzaakt door wat zij in die donkere dagen meemaakte, schrijnen nog alsof ze gisteren werden toegebracht. In haar dagelijks leven is ze echter wel in staat om zich opgewekt en kalm te gedragen.

Als mensenrechtenactivist weet zij, dat het strijden voor mensenrechten moed en doorzettingsvermogen vereist.

“Maar het vereist ook veel persoonlijke kracht. Het is niet altijd makkelijk om dapper te lijken, als het tot je werk behoort, om het recht op een waardig leven van andere mensen te verdedigen en fysieke mishandeling en uitbuiting te proberen te stoppen. Als je weet hoe vele Filippino’s worden gedwongen te leven zonder hun rechten te kennen of hoe op allerlei wijzen hun rechten worden geschonden, kan dat zijn tol gaan eisen. En als je dan naar je eigen ervaringen kijkt, wordt het soms nog moeilijker,” zegt ze treurig.

Ma. Isabel werd geboren in een welgesteld gezin en groeide op in een oud Spaans huis aan de Severinostraat vlakbij Claro M. Recto Avenue in Manilla. Er waren in die omgeving, op een steenworp afstand van de Don Chino Roces brug, in de volksmond bekend als Mendiolabrug, veel straatprotesten en gevechten tussen anti-Marcos activisten en de Metrocom (tegenwoordig de Filippijnse Nationale Politie). Ze ging naar een privéschool in de buurt en in de aanloop naar de ‘Staat van Beleg’ en in de begintijd van de ‘First Quarter Storm’ (protest in 1e kwartaal van 1970 onder leiding van studenten, die uiteindelijk leidde tot de afkondiging van de Staat van Beleg) werd zij een activist, die studenten leidde in de strijd tegen de dictatuur.

“Er zijn mensen, die zeggen, dat de dagen van de dictatuur allang voorbij zijn; maar als je vandaag de situatie van de mensenrechten in de Filippijnen bekijkt, kun je onmogelijk voorbij gaan aan het feit, dat er nog heel veel te wensen valt op het gebied van echte rechtvaardigheid in het land,” zegt ze.

De gegevens van mensenrechtenorganisatie Karapatan over het tweede kwartaal van het jaar laten zien, dat tijdens de Oplan Bayanihan (OPB, het anti-guerilla programma onder President Benigno Aquino III), de lijst van mensenrechtenschendingen net zo hard groeit als tijdens de vergelijkbare Oplan Bantay Laya (OBL) onder de vorige regering Macapagal-Arroyo.

Van juli 2010 tot en met juni 2011 zijn 48 activisten het slachtoffer geworden van buitengerechtelijke moord en drie anderen werden ontvoerd.

Maria Isabel werd in maart 2010 zelf ook bijna slachtoffer.

Op 10 maart 2010 kwamen er gewapende mannen naar haar ouderlijk huis in de Severinostraat; zij zochten haar. Ze kon ontsnappen, omdat haar zus en een huisbewaarder haar net op tijd konden waarschuwen en ze kon het huis verlaten via een aparte achteruitgang. Haar bejaarde ouders waren geschokt en vreesden voor haar leven, maar ze smeekten haar om het voorval niet aan de media door te geven.

“Mijn familie heeft de laatste jaren heel veel meegemaakt. In 2009 verdween mijn broer Tomas Aquino en we hebben het sterke vermoeden dat het leger achter zijn verdwijning zit. Hij was geen activist, maar hij stond openlijk achter mijn werk en was zeer kritisch over de regering,” zegt zij.

Maria Isabel heeft nu een tijdelijk onderkomen met voldoende veiligheid om haar verhaal te vertellen. Uit ervaring weet zij, dat ze voor zichzelf moet opkomen en zich moet uitspreken over haar eigen omstandigheden en de slechter wordende mensenrechtensituatie in de Filippijnen.

“Het is nooit goed om in angst te leven. Zij die de burgerlijke-, politieke- en mensenrechten van het Filippijnse volk aanvallen, hebben baat bij angst en kunnen doorgaan met hun aanvallen vanwege een cultuur van straffeloosheid. Door te zwijgen houd je je eigen slachtofferschap in stand,” zegt ze.

In 1985 werd haar echtgenoot, Venerando Villacillo, ontvoerd door een tiental gewapende mannen toen hij samen met Ma. Isabel voor haar ouderlijk huis stond. Zij heeft zelf kunnen ontsnappen dankzij familieleden, die de commotie zagen en te hulp sprongen.

Verenando verdween en is sindsdien niet meer terug gevonden. Hij was, naar verluidt, een hoge ambtenaar van de revolutionaire beweging in Isabela en Cagayan ten tijde van zijn ontvoering.

Sindsdien bestond haar leven uit vele uren van zoeken naar haar echtgenoot en wachten op nieuws over hem. Ze wilde niet toegeven aan verdriet en zorg, maar gebruikte deze emoties om haar eigen inzet voor de verdediging van de mensenrechten te versterken. Zij werd mede-oprichter en adviseur van Karapatan, Desaperacidos en andere mensenrechtenorganisaties in het land, waaronder die in Mindanao en Cagayan Valley.

Door de jaren heen werd ze er constant aan herinnerd, dat het leven van een activist in de Filippijnen betekent, doelwit te zijn van hen die de mensenrechten schenden. Ze kreeg doodsbedreigingen via de mobiele telefoon; werd gevolgd door vreemde mannen; en werd bijna slachtoffer van een aanslag. Dit alles beschouwde ze als onderdeel van een leven, gewijd aan de strijd tegen de schenders van mensenrechten.

“Ik heb medewerkers gehad, collega’s en vrienden die zijn ontvoerd, gemarteld en gedood. Ik weet hoe het is, om constant over je schouder te moeten kijken en iemand die naast je in de bus zit niet te kunnen vertrouwen. Dat ik alle jaren heb overleefd, is niet alleen geluk, maar ook dankzij de constante steun van collega-activisten en de mensen die wij steeds proberen te dienen,” zegt ze.

In de stad droeg ze een sluier of een ander soort vermomming. In de provincie, waar haar lichte huid opviel onder de gebruinde plaatselijke bewoners, droeg ze een shirt met lange mouwen. Ze heeft meer namen gehad dan ze zich kan herinneren en veranderde haar telefoonnummer zo vaak als maar mogelijk was.

“Ik ben alle vrienden, kameraden en gewone mensen op het platteland, die mij vele jaren hebben geholpen, ten zeerste dankbaar. Zij hebben mij in leven gehouden door hun waakzaamheid en hun zorg voor mijn veiligheid,” zegt ze. Maar net als andere activisten is ze ook gewoon een mens.

“Soms kunnen dingen te veel worden om te verdragen. Ik denk terug aan mijn man en mijn broer en mijn hart weent, als ik bedenk wat er met hen gebeurd is. Ik ben bang voor de veiligheid van mijn ouders, mijn familie en collega’s. De zorgen om mijzelf komen op de laatste plaats, maar er zijn momenten, dat ik zo bang ben voor wat mij zou kunnen overkomen, dat ik heel erg mijn best moet doen om niet volledig met alles te breken,” zegt ze. Soms lijdt ze aan zware hoofdpijnen en aanvallen van maagzuur.

Volgens het Centrum voor Slachtoffers van Marteling (CVT) houdt psychologische marteling in: verbaal geweld, bedreigingen van familie, vrienden en geliefden, valse beschuldigingen, gedwongen keuzes, pseudo-executies en het gedwongen getuige zijn van marteling, verminking en moord van anderen.

Het CVT zegt, dat psychologische marteling ernstiger en langduriger schade kan aanrichten dan fysieke marteling. Uit een studie van 2007 blijkt, dat vernederende behandeling en psychologische manipulatie net zoveel emotioneel lijden en langdurige psychische schade veroorzaken als fysieke marteling. (Torture vs Other Cruel, Inhuman, and Degrading Treatment. Basoglu et al. Archives of General Psychiatry, Volume 64, March 2007).

Ma. Isabel moest ook een tumor-operatie aan haar knie ondergaan en is daardoor minder mobiel. Ondanks deze nieuwe handicap en de dreigingen voor haar veiligheid en zekerheid wil ze nog steeds doorgaan met haar werk als mensenrechtenactivist en alles doen wat in haar macht ligt om de maatschappij te hervormen. Dit kan zij echter alleen, als ze weet om te gaan met de emotionele stress en zorgen door de constante wetenschap dat ze een schietschijf is.

Bron: http://bulatlat.com/